Ruralni razvoj u Srbiji, Vlada Srbije definisala je kao ekonomski, društveni i ekološki prioritet. Ruralna Srbija predstavlja ključni deo srpske populacije i resursa. Danas je 85% teritorije Srbije ruralno područje, između 44% i 55% stanovništva živi u ruralnim oblastima, a procena je da oko 41% BDP dolazi iz ruralnih područja. Ruralna ekonomija u Srbiji u velikoj meri oslanja se na poljoprivredu pri čemu se oko 75% ruralnog stanovništva bavi naturalnom poljoprivredom.

Ruralni turizam identifikovan je kao ključni katalizator koji može da aktivira diferencijaciju u ruralnoj privredi pokretanjem novih poslovnih inicijativa i nalaženjem sinergije između postojeće poljoprivredne proizvodnje i turizma.

Ruralni turizam se odvija u ruralnom okruženju, van grada. Proizvod ruralnog turizma je rezultat odnosa između ruralnog okruženja, ljudi koji žive u njemu i lokalnih proizvoda i aktivnosti. Kvalitet turističkog proizvoda zavisi od kvaliteta prirode u okruženju, od kulturnog bogatstva, od strukture gostiju i pristupačnosti samog mesta.

Ruralni turizam se može definisati kao turizam koji se odvija u ruralnoj sredini koja oslikava jedinstvene karakteristike okruženja i istorije. Nije svaka turistička aktivnost u ruralnom području obavezno i ruralni turizam, jer aktivnost koja nije sastavni deo ruralne ekonomije, gde lokalnom stanovništvu ne ostaje prihod i koja ne angažuje lokalne resurse, ne smatra se ruralnim turizmom.

Postoji par elemenata koji razlikuju ruralni turizam od ostalih vrsta turizma, a to su:

  • ispuniti potrebe turista za informisanjem o lokalnom prirodnom i kulturnom nasleđu i učestvovanjem u ruralnom životu karakterističnom za predeo u kome se nalazi (npr. zajednička proizvodnja ili obrada hrane na tradicionalan način),
  • ispuniti potrebe turista za direktnim kontaktom sa biljkama, životinjama i seoskim ruralnim okruženjem.

Suštinski, glavna razlika između masovnog i ruralnog turizma je u profilu (osobinama) posetilaca: ruralni turisti, pored očekivanja da budu obavešteni, fizički i mentalno aktivni, imaju potrebu i da osete autentično iskustvo koje ih vraća korenima, što na neki način pozitivno utiče na njihov život.

Takođe, postoje turisti koji i sami žive u ruralnom području jer veruju u dobrobit življenja u takvom okruženju, i koji za svoje odmore biraju slične predele kako bi upotpunili sliku o životu na selu iskustvima iz drugačijeg geografskog okruženja.

Izražen je i zahtev za zdravstveno-rekreativnim, zimsko-sportskim aktivnostima kao i kontakt sa nezagađenom prirodnom sredinom. To je u vezi sa eko-turizmom i njegovim održivim razvojem i svesnošću o potrebi promene ponašanja. Sve više se u turističkoj literaturi govori o tzv. „zelenim destinacijama”, što u osnovi znači da će se u budućem razvoju turizma mnogo više tražiti ona mesta i područja koja imaju očuvanu prirodnu sredinu, u prvom redu, a onda i ona područja koja u ekologiju uključuju i očuvanje kulturo-istorijskih atraktivnosti, antropogenih i drugih faktora bitnih za turistički razvoj.

Po pitanju karakteristike smeštaja u ruralnom turizmu analiziraće se na sledeći način:

  • nivo izloženosti, kontakta, stapanja turiste sa ruralnim domaćinstvom i njegovo učešće u tom domaćinstvu.
  • nivo usluge u ruralnom smeštaju može da varira od vrlo ograničene usluge do visoko specijalizovane i prilagođene usluge. nivo udobnosti takođe predstavlja važan aspekt nivoa smeštaja.

Nivo izloženosti, kontakta, stapanja turiste sa ruralnim domaćinstvom i njegovo učešće u tom domaćinstvu može da varira od visokog stepena stapanja sa visokim nivoom kontakta u okviru ruralnog domaćinstva i sa njim povezanih aktivnosti, do niskog nivoa uključenosti u iste. Nivo usluge u ruralnom smeštaju može da varira od vrlo ograničene usluge do visoko specijalizovane i prilagođene usluge.

Stoga se ruralni turizam može razumeti u smislu ravnoteže između tipova aktivnosti i tipova smeštaja. Ruralni turizam postoji u okvirima ovih različitih definicija, pri čemu se menja i prilagođava.

Region istočne Srbije se nalazi u na istoku Srbije. Na severu se graniči sa Rumunijom. Na istoku se graniči sa Bugarskom. Pokriva teritoriju od 7 133 km2 i obuhvata dva upravna okruga – Upravni okrug Bor i Upravni okrug Zaječar, ili opštine Zaječar, Knjaževac, Boljevac, Sokobanja, Bor, Negotin, Majdanpek i Kladovo. U poređenju sa ostatkom zemlje (88 361 km2), istočna Srbija zauzima 8.07 % teritorije. Ovu teritoriju naseljava 242 143 stanovnika (popis 2011), što je 3.4 % ukupnog broja stanovnika u Srbiji i gde se beleži pad od 15% u poređenju sa 2002. Istočna Srbija je ruralni region i spada u jedan od najnerazvijenijih regiona u Srbiji sa visokom stopom nezaposlenosti, slabom infrastrukturom, sve starijim stanovništvom i odlivom mladih. Nema većih nagoveštaja da će u predstojećem kratkoročnom ili srednjoročnom periodu sa nacionalnog ili lokalnog nivoa, ili od strane privatnog sektora, biti ostvarene veće investicije u ovaj region, a što bi dovelo do značajnijeg porasta zaposlenosti.

 

Ruralna ekonomija istočne Srbije suočava se, kao i drugi regioni Srbije, sa brojnim izazovima i mogućnostima za povećanje konkurentnosti i održivosti, a što zahteva ravnotežu između poljoprivredne proizvodnje i drugih privrednih aktivnosti, zaštite životne sredine i društvenog razvoja. Mere koje podržavaju diversifikaciju ruralne ekonomije na socijalno, društveno i ekološko održivi način imaju važnost za ruralne sredine u Srbiji kako bi se unapredio kvalitet života, ublažilo siromaštvo i stalo na put društvenoj i ekološkoj degradaciji prirodnih resursa. Održivi ruralni turizam jeste jedan od ključnih sektora koji nosi jak potencijal za diversifikaciju ruralne ekonomije. Poslednjih godina učinjen je iskorak u pravcu razvoja održivog, ruralnog turizma koji u obzir uzima pretnje koje proističu iz neplanskog turizma.

Uprkos zadovoljavajućim prirodnim bogatstvima, ruralnoj ekonomiji istočne Srbije nedostaje zadovoljavajući stepen diversifikacije. Ruralno okruženje u istočnoj Srbiji je jedno od njegovih značajnih preimućstava, ali većina potencijala ruralnog turizma ostaje neiskorišćeno ili se koristi na relativno niskom nivou. Ruralni turizam, kroz povećanje zaposlenosti i uvećanje prihoda, može da doprinese diversifikaciji ruralne ekonomije. Imajući u vidu globalne trendove koji favorizuju ruralni turizam, prisutan je i potencijal za dalji ekonomski rast kroz razvoj ruralnog turizma kroz prizmu prekogranične saradnje sa Rumunijom i Bugarskom.

Strategija razvoja turizma Republike Srbije koja je važila za period 2005-2015 podrazumevala je razvoj ruralnog turizma u jugoistočnoj Srbiji (čije je istočna Srbija deo) kao jedan od turističkih prioriteta. U isto vreme, taj potencijal je okarakterisan kao “još neotkriven”. Ruralni turizam je shvaćen kao turizam koji posetiocima pruža “ruralno okruženje”, tako što im se nudi iskustvena kombinacija kulture, prirode i ljudi sa tipičnim ruralnim karakterom. To je vrsta utapanja posetioca u jedno autentično, originalno i tzv. „povratak korenima“ iskustvo, a što je i suština ruralnog života. Posetilac se na taj način vraća prirodi, korenima, poreklu, što obuhvata povratak svojim počecima i nepatvorenosti.

Pod ruralnim turizmom se podrazumeva ravnoteža između ekonomske održivosti, socio-kulturološke održivosti i ekološke održivost. Bez interakcije i ravnoteže između ove tri komponente, koristi od ruralnog turizma su ograničene. Šta više, ruralni turizam istočne Srbije se bazira na velikom i diversifikovanom broju kulturnih i prirodnih preimućstava koje treba zaštititi, koristiti u jednom održivom maniru i nadalje jačati kroz razvoj ruralnog turizma. Ovaj stav se bazira na verovanju da održivi ruralni turizam generiše lokalni prihod i integriše lokalne zajednice sa ciljem da se poboljša životni standard i smanji siromaštvo; sačuvaju prirodna i kulturna preimućstva kao što je biodiverzitet, kulturno nasledstvo i tradicionalne vrednosti; podrži interkulturalno razumevanje i tolerancija, sa težnjom ka ostvarenju veće energetske efikasnosti i u saglasnosti sa klimatskim uslovima; izbegne rasipanje vode; i minimalizuje otpad.

Ruralni turizam u istočnoj Srbiji treba da obuhvati čitav spektar aktivnosti i usluga koje organizuje ruralno stanovništvo. Treba da se bazira na principima održivosti i da ponudi elemente neposrednog okruženja, prirode, kao i da se prezentuje tradicionalno i vrednuje način života lokalnog stanovništva. Kontakt sa prirodom i direktan kontakt sa lokalnim stanovništvom čine ruralni turizam jedinstvenom pojavom. Ruralni smeštaj kombinuje različite oblike turizma koji prikazuju ruralni život, umetnost, kulturu i nasledstvo u ruralnim predelima. Međunarodni trendovi nagoveštavaju da ruralni turizam postaje jedan sve širi koncept definisan na osnovu ruralnog iskustva u ruralnom ambijentu i da potrebe i očekivanja domaće i međunarodne potražnje postaju sve više sofosticirane. 

Master plan održivog razvoja ruralnog turizma u Srbiji je identifikovao nekoliko prioritetnih proizvoda ruralnog turizma na teritoriji istočne Srbije, a to su pre svega: gastronomija i vino; priroda i zemlja; sport i avantura; porodica i deca i specijalna interesovanja.

Uprkos činjenici da lokalni preduzetnici u oblasti turizma poseduju potencijale za pružanje raznih turističkih usluga, njima nedostaju kapaciteti i znanje za bolje i efikasnije poslovanje u oblasti kreiranja i pakovanja turističkog proizvoda, opšteg markentinga , kroz praćenje svetskih trendova u turizmu. Formiranje „E-centra za ruralni turizam istočne Srbije“, Klaster ruralnog turizma Čarolija istoka sa svojim partnerima RARIS-om, Institutom za pogranična područja i Centrom za istraživanje i studije turizma Novi Sad ulaže napor da olakša preduzetnicima u ruralnom turizmu pristup praktičnim informacijama i savetima za bavljenje ruralnim turizmom i odgovorima na njihova konkretna pitanja.

Ruralnom turizmu istočne Srbije nedostaje i strateški okvir za razvoj ruralnog turizma u obliku detaljnih razvojnih strategija sa konkretnim, očekivanim rezultatima, a sve to utemeljeno na potencijalima regiona. Ono na čemu bi se značajno trebalo raditi je uspostavljanje stalne komunikacije i mehanizama saradnje između lokalnih vlasti, lokalnih preduzetnika i ostalih relevantnih zainteresovanih strana na polju razvoja ruralnog turizma. Na osnovu svega što je do sada navedeno, jasno je da će „E-centar za ruralni turizam istočne Srbije“ u velikoj meri doprineti razvoju ruralnog turizma ovog područja

U istočnoj Srbiji turizam obuhvata oko 90 smeštajnih objekata kategorisanih kao hoteli, moteli, garni hoteli, vile, pansioni što čini oko 7.000 ležajeva. Ponudu upotpunjuje i više od 1.900 soba koje su u okviru individualnih smeštajnih objekata sa preko 3.000 ležajeva. Ukupan broj zaposlenih u turističkom sektoru je oko 3.000. Turizam je grana koja se prevashodno oslanja na mikro i mala preduzeća i zato je preduzetništvo i razvoj institucija koje pomažu razvoj ovih usluga postalo značajno.

Ruralni turizam može da igra ključnu ulogu u razvoju ruralnog regiona istočne Srbije, jer može da obezbedi posao za spektar kvalifikacija od nekvalifikovane do visokokvalifikovane radne snage. Sve to značajno doprinosi razvoju privrede ovog regiona i podstiče regionalni razvoj. Veoma važno je i što turizam upošljava u velikoj meri žensku radnu snagu.

Razvoj ruralnog turizma na nivou opštine ili više opština može se usmeravati kroz različite vidove implementacije poslovnih ideja. Jedna od savremenih mogućnosti i mehanizama je uspostavljanje „E-centra za ruralni turizam istočne Srbije“ i njegovih mogućnosti u implementaciji poslovnih ideja turističke privrede. Određene ciljne grupe i krajnji korisnici koji žele da posluju u sferi turizma, mogu uz podršku E-centra da pokrenu svoj posao ili da ga učine uspešnijim i održivim. Sektor turizma je veoma osetljiva grana privrede koja odmah, veoma brzo, reaguje na svaku promenu u okruženju, čime uloga E-centra postaje još značajnija.

Poslovnih ideja iz oblasti ruralnog turizma ima mnogo, od specijalizovane gastronomije do procesa održavanja hotelskog domaćinstva, animacije, keteringa, ukrašavanja objekata, turističkog vođenja, organizovanja izleta. Njih je potrebno uobličiti i formirati sopstveni posao, a za to je neophodna stručna pomoć kroz specijalizovane institucije za podršku preduzetništvu u ruralnom turizmu, koji bi u isto vreme bio specijalizovani centar znanja i podsticaj inovativnosti u ruralnom turizmu. U istočnoj Srbiji je to „E-centar za razvoj ruralnog turizma“  

Please publish modules in offcanvas position.